SAĞLIK, Tıp Tarihi

İçimizdeki Gizemin Çözülmesi: Anatominin Babalarının Hikayesi

Bu yazıyı 3 dakikada okuyabilirsiniz.


Galen (M.S. 130-M.S. 210)

Galen, Roma İmparatorluğunun en meşhur doktoru haline gelmiş, teorileri 1500 yıl boyunca Avrupa tıbbını domine eden hekim, yazar ve filozoftur.

Claudius Galen, günümüzde Türkiye sınırları içerisinde yer alan Pergamum’da (Bergama) Yunan bir ailede doğmuştur. Yunanistan, Alexandria (İskenderiye) ve Anadolu’da görmüş olduğu eğitimin ardından Pergamum’daki gladyatör okulunun şef hekimi olmak üzere eve dönmüş ve burada yara bakımı konusunda oldukça fazla tecrübe kazanmıştır.

M. S. 160 yılı civarında çalışmak için Roma’ya taşınmış ve Pergamum’a kısa bir dönüş haricinde hayatının geri kalanını başkentte geçirmiştir. İmparator Marcus Aurelius’un hekimi görevine getirilmiş, aynı görevde Marcus Aurelius’un halefleri olan Commodus ve Septimius Severus’a da hizmet etmiştir.

Galen, tıbbi araştırmalarda kullanılan deneysel metodun öncüsü olmuş, hayatı boyunca vücudun nasıl çalıştığını anlama arayışı kapsamında hayvanları diseke etmiştir. Anatomik ve fizyolojik gözlemlerinden bazıları gerçeğe uygundur, örneğin idrarın mesanede üretildiği yaygın kanısına karşın böbreklerde üretildiğini kanıtlamıştır. Dolaşımı keşfedememiş olmasına rağmen en önemli keşfi kanın arterler tarafından taşındığını fark etmiş olmasıdır.

Kendine ait yüzlerce tedavi yöntemiyle Galen, oldukça üretken bir isim olarak anılmaktadır. Yaşadığı döneme kadarki tüm önemli Yunan ve Roma tıbbi düşüncelerini derlemiş ve bunlara kendi keşifleriyle teorilerini de eklemiştir. Etkisi, ölümünden sonraki 15 yüzyıl boyunca tıp üzerinde en üstün şekilde hüküm sürmüştür. Teorilerinin büyük bir kısmının yanlışlanması Rönesans’a kadar gerçekleşmemiştir.

Bergamalı Galen

Andreas Vesalius (1514-1564)

Vesalius; diseksiyonları, antik zamanlardan kalma yanlış kanıların düzeltilmesine yardımcı olmuş Flaman anatomisttir.

Andreas Vesalius, 31 Aralık 1514’te o zamanlar Kutsal Roma İmparatorluğunun parçası olan Brüksel/Belçika’da doğmuştur. Hekim bir aileden gelmiş ve hem babası hem dedesi Kutsal Roma İmparatoru’na hizmet etmiştir. Vesalius, Paris’te tıp okumuş ancak Kutsal Roma İmparatoru’nun Fransa’ya savaş ilan etmesi sebebiyle eğitimini tamamlayamadan bırakmak zorunda kalmıştır. Daha sonra University of Louvain’deeğitim görmüş ve ardından doktora çalışmaları için Padua’ya taşınmıştır. 1537’de doktorasını tamamladıktan hemen sonra kendisine cerrahide ve anatomide görev teklif edilmiştir.

O dönemlerde cerrahi ve anatomi, tıbbın diğer dallarına göre daha önemsiz kabul ediliyordu. Ancak, Vesalius cerrahinin anatomi ile temellendirilmesi gerektiğine inanmıştır. Alışılmadık şekilde sürekli diseksiyon çalışmalarında bulunmuş ve öğrencilerine yardım niyetiyle daha sonra yaygın şekilde kopyalanacak olan kan ve sinir sistemi grafikleri hazırlamıştır.

Yine aynı yıl Vesalius, çeşitli hastalıkların tedavisinde popüler bir yöntem olan kan verme ile ilgili bir broşür hazırlamıştır. Kanın nereden alınması gerektiğine dair bir tartışma olduğu bilinmektedir. Vesalius’un broşürü; kendisinin kan sistemi üzerine bilgisi tarafından desteklenmiş, anatomik diseksiyonların spekülasyonları test etmede kullanılabileceğini açıkça göstermiş ve vücudun yapısının anlaşılmasının tıptaki öneminin altını çizmiştir.

1539’da Padualı bir hâkimin Vesalius’un çalışmalarına ilgi duymaya başlamasıyla birlikte diseksiyon malzemesi desteği artmış ve idam edilmiş suçluların bedenlerini kullanma izni almıştır. Bu durum, dini sebeplerle anatomi çalışma izni yalnızca hayvanlarla -çoğunlukla maymunlarla- sınırlandırılmış olan Galen’le aralarında belirgin bir farka yol açmıştır. Vesalius, gözlemlerinin Galen’le farklılıklar gösterdiğini ve insanların maymunlarla aynı anatomiyi paylaşmadığını fark etmiştir.

1543’te Vesalius “De Humani Corporis Fabrica” isimli eserini yayınlamıştır. Bu kitap, büyük ölçüde insan diseksiyonları üzerine kurulmuş ve anatomiyi direkt insan diseksiyonlarından elde edilmiş gözlemlere dayanan bir alana dönüştürmüştür. Sonrasında, tıbbi uygulamaya geçmek adına anatomik araştırmaları bırakmıştır. İmparatora hizmet geleneğini devam ettirerek İmparator V. Charles’ın hekimi olmuş ve 1555’te göreve gelen, V. Charles’ın oğlu İspanya Kralı II. Philip’e hizmet etmeye devam etmiştir.

1564’te Kutsal Topraklar’ı ziyaret için ayrılmış ancak 15 Ekim 1564’te eve dönüş yolculuğunda Yunan Adası olan Zakynthos’ta hayatını kaybetmiştir.

Andreas Vesalius

De Humani Corporis Fabrica‘da Beynin Tabanı

Bu yazı İngilizce makalelerden çevrilmiş olup yazının orijinal metinlerine buradan ulaşabilirsiniz.1, 2

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s