Roma Tarihi, TARİH

Roma Savaş Sanatı-Flavius Vegetius Renatus

Bu yazıyı 4 dakikada okuyabilirsiniz.


Roma İmparatorluğu, şüphesiz tarihin en ihtişamlı ve en görkemli imparatorluklarından birisidir. Yaptığı fetihlerle Kıta Avrupası’nı, Anadolu’yu, Orta Doğu’yu ve Kuzey Afrika’yı yönetimi altına almış; hem karada hem de denizde yayılabildiği kadar yayılmıştır. Bu yayılma ve fütuhat, doğal olarak güçlü ve teşkilatlı bir ordu ile mümkündür. Roma Ordusu, teşkilatlanması ile eğitim ve taktik doktrinleri ile gerçekten uzun yıllar birçok devletin orduları için (özellikle 15. yüzyıla kadar Avrupa orduları için) örnek teşkil etmiştir.

İmparatorluk, MS 4. yüzyılda barbar saldırıları, iç karışıklıklar ve iktisadi sistemin bozulmasına dayalı olarak mevzubahis ihtişamını kaybetmeye başlamıştır. Bozulan ve yozlaşan devlet yapısı ne yazık ki orduya da sirayet etmiştir. MS 3. yüzyılda askeri anarşi döneminin baş göstermesi ve imparatorluk tahtını ele geçirme teşebbüsleri gibi şiddet hareketleri orduda disiplini ve istikrarı bozmuştur. Ayrıca harp döneminin uzaması, profesyonel asker bulmanın zorluğu gibi nedenler mevcut istikrarsızlığı artırıcı etkenler arasındadır.

Flavius Vegetius Renatus, bozulan istikrarın yeniden tesis edilmesi için bir reforma ihtiyaç olduğunu düşünmüş ve I. Thedosius’a sunulduğu düşünülen Savaş Sanatı (De Re Militari) adlı eserini yazarak bu istikrarsızlığa çözümler üretmeye çalışmıştır. Buna bağlı olarak eserin MS 383-399 arasında yazıldığı düşünülmektedir.

Romalılar yıllarca birçok millet ile savaşmış ve bu tecrübelerini ordularına aktarmışlardır. Bu aktarım sırasında kendi yöntemlerini de muhafaza etmişlerdir. Kısaca değinmek gerekirse Roma Ordusu’nun ana kuvveti profesyonel piyade sınıfını oluşturan lejyonlardı. Sistematik bir ordu yapılanması ve güçlü bir emir-komuta zinciri oluşturmuş olan Romalılar, MÖ 2. yüzyıla kadar vatandaş-askerdiler. Harp döneminde orduya katılırken harp bitiminde tekrar tarlalarına döner, çiftçi olurlardı. Fakat bu dönemde kuzeyden gelen Cermen akınlarına karşı baş edilemeyeceğini anlayınca devlet adamı ve asker Gaius Mairus’un önderliğinde orduda bir dizi reforma gidilerek bu doğrultuda askerlerin silah ve teçhizatları yenilenmiş ve standart hale getirilmiştir. Bununla birlikte yabancı kavimlerden de asker celp edilmeye başlanmış, kadrolu birlikler oluşturulmuştur. Barbarlardan toplanan ek yardımcı birlikler de lejyonlara eklenmiştir. Profesyonel bir meslek haline gelen lejyonluk, kişinin geçim kaynağı ve kariyer vesilesi olmuştu. İç savaşların ardından tesis edilen imparatorluk ile birlikte lejyon sayılarında bir dizi değişikliğe gidilmiş, sınır boylarında ve bazı şehirlerde garnizonlar kurulmuştur. Aynı zamanda bu dönemle birlikte askerlerin görev tanımı, maaş miktarları yeniden belirlenerek düzenlenmiştir. Bununla birlikte doğrudan imparatora bağlı şahsi birlikler de oluşturulmuştur.

Augustus ile birlikte artan ve kendisinden sonra gelen imparatorların da uyguladığı fetih hareketleri ile birlikte Roma sınırları bir hayli genişlemiştir. Daha sonra MS 284 yılında Roma İmparatorluğu resmi olmasa da ikiye bölünerek yönetilmeye başlanmış ve resmi olarak I. Thedosius iki oğlu (Honorius ve Arcadius) arasında imparatorluğu Doğu ve Batı ekseninde bölerek paylaştırmıştır.

Bu doğrultuda Roma Ordusu üç dönemde incelenebilir:

I.   MÖ 509-MÖ 31 Cumhuriyet Dönemi

II.  MÖ 31-MS 286 Erken-Orta İmparatorluk dönemi

III. MS 286-MS 641 Geç İmparatorluk dönemi

Bu dönemler içinde Cumhuriyet ve Erken-Orta İmparatorluk dönemlerinde ordunun klasik yapısı korunmuştur fakat Geç İmparatorluk dönemi ordunun istikrarsızlaştığı yılları oluşturur.

Flavius Vegetius Renatus da eserinde Cumhuriyet ve Erken-Orta İmparatorluk dönemlerindeki ordu yapısına atıf yapar ve bu dönemlerdeki disiplinin, eğitim doktrinlerinin ve taktiksel anlayışın yeniden orduda tanzim edilmesinin gerekliliğinin altını çizer. Üst düzey bir devlet adamı olduğu düşünülen Vegetius’un Savaş Sanatı eseri 4 ayrı kitapçıktan oluşur. Birinci kitap askerin celp edilmesinde dikkat edilecek unsurlar, eğitim doktrinleri yani silah ve teçhizat kullanımı, vuruş teknikleri, tatbikatlar, koşu, atlama, binicilik, ordugah kurulumu, savaş düzeni alma, dizilişler gibi bir dizi ana teknik bilgilerden oluşur. Vegetius, ikinci kitapta lejyonların özellikleri ve diğer birliklerden farkları, askeri rütbeler ve görev tanımları, taktiksel doktrinler, ordunun sevk ve idaresi gibi konuların üzerinde durur. Üçüncü kitapta ise daha çok nehirlerin geçişi, köprü yapımı, tahıl ve yem temini, hijyen ve sağlık koşulları gibi ordunun ikmali ve beslenmesi için gerekli doktrinleri anlatır. Dördüncü kitabında da daha çok ordunun savunması ve tahkimi için gerekli bilgileri sunarken aynı zamanda deniz savaşı ile ilgili önemli meselelerin üzerinde durur.

Klasik edebiyatı Orta Çağ şartlarına uyarlanan ve Hristiyanlığın ahlak normlarına tabi tutan Orta Çağ’ın büyük din bilimcilerinin felsefelerine göre askeri faaliyetler, insanın toplumsal faaliyetlerinden biri olarak ele alınmıştır. Bundan ötürü askeri faaliyetler, siyasi teorinin bir parçası olarak değerlendirilmiştir. Fakat daha sonra hümanistler, siyasal yaşamın askeri yönleri üzerinde durmuşlardır. Roma’ya karşı duyulan büyük ilgi, askeri olayların ve askeri tarihin, siyasi gücün ve siyasal tarihin özü olarak görülüyordu. Doğa bilimlerinin yavaş yavaş ortaya çıkışı ile birlikte teknik konuların işlendiği eserler ortaya çıkmaya başlayınca askerlik sanatının birçok teknik ve teknolojik yönü bu eserlere konu olmuştur. İşte bu dönemde Vegetius resmen bir otorite olarak tanınmıştır. Machiavelli’nin yazdığı Savaş Sanatı’nın dışında bu devirde askerlik sanatı üzerine yazılan Egidio Colonna’nın ve Christine De Pisan’ın iki eseri, Vegetius’un Orta Çağ’a uyarlanması olarak kabul edilmektedir. Bu yönden eserin muhtevasındaki eğitimsel ve taktiksel ilkeler gelecekteki krallara, devlet adamlarına ve ordu komutanlarına önemli bir esin kaynağı olmuştur.

Kaynakça

  • Renatus, F. V. (2020). Roma Savaş Sanatı (1090695351 827069202 S. Özgüler & 1090695352 827069202 K. A. Çetinalp, Trans.). İstanbul: Kronik Kitap.
  • Paret, P. (2015). Modern strateji: Machiavelli’den nükleer çağa (1090675611 827056580 D. C. Koçak, Trans.). İstanbul: Doruk Yayımcılık.
  • Allmand, C. (2011). The De re militari of Vegetius: the reception, transmission and legacy of a Roman text in the Middle Ages. Cambridge University Press.

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s