Bu yazฤฑyฤฑย 5 dakikadaย okuyabilirsiniz.
รaฤฤฑn hastalฤฑklarฤฑ arasฤฑnda en รถn sฤฑralarda yer alan diyabet (ลeker hastalฤฑฤฤฑ), รถlรผmcรผl birรงok hastalฤฑฤฤฑn oluลumunda birinci sฤฑrada rol oynayan ve dรผnyanฤฑn her yerinde รงok yaygฤฑn olarak gรถrรผlen bir hastalฤฑk tรผrรผdรผr. Diyabet รถzellikle รผlkemizde sฤฑkรงa rastlanan ve yaygฤฑnlaลan, fast-food iลletmelerinin de etkisi ile insanlarda etkisini iyiden iyiye artฤฑran, yaygฤฑnlaลan bir hastalฤฑktฤฑr. Hastalฤฑฤฤฑn tam adฤฑ olan Diabetes Mellitus, Yunancaโda ลekerli idrar anlamฤฑna gelir. Kandaki ลeker seviyesinin normal deฤer aralฤฑฤฤฑ olan 70-100mg/dL deฤerinin รผstรผne รงฤฑkฤฑyor olmasฤฑ genellikle diyabet belirtisidir. Hastalฤฑkta kan ลekerinin normal deฤer รผzerinde olmasฤฑnฤฑn birรงok sebebi vardฤฑr ama รถzellikle รผlkemizde en sฤฑk rastlanan diyabet sebebi yeme bozukluฤudur. Aลฤฑrฤฑ, sฤฑk ve fazla yemek yeme, dรผzensiz beslenme gibi etmenler yemek bozukluklarฤฑna ve yemek bozukluklarฤฑ da diyabete yol aรงmaktadฤฑr. Ayrฤฑca diyabet sadece yeme bozukluฤu ile deฤil, hareketsiz yaลam tarzฤฑ, hormonal, genetik, tรผmรถr kaynaklฤฑ ve baลka birรงok durum ile gรถzlemlenen direkt olarak รถlรผmcรผl olmasa da birรงok รถlรผmรผn en yaygฤฑn alt sebeplerinden biri olan bir hastalฤฑktฤฑr. รรผnkรผ diyabet vรผcutta รถzellikle anti-inflamatuar (baฤฤฑลฤฑklฤฑk sisteminin etkisini azaltฤฑcฤฑ) etki yaptฤฑฤฤฑndan, diyabeti olan hastalarda vรผcut hastalฤฑklarla mรผcadele etmede zorluk yaลar.
Diyabetin Sebepleri
Diyabet yaygฤฑn olarak 2 รงeลitte gรถrรผlmektedir, tip 1 ve tip 2 olarak. Hem tip 1 hem de tip 2 diyabette gรถrรผlen ortak รถzellik kan ลekerinin yรผksek olmasฤฑdฤฑr. Yani hastalarฤฑn temelde diyabet sebepleri farklฤฑ olsa da kan ลekerinin yรผksek olmasฤฑ durumu ortaktฤฑr. Yรผksek kan ลekeri durumu ise vรผcudumuzdaki birรงok organda problem ortaya รงฤฑkarmaktadฤฑr.
Tip1 diyabet hastasฤฑ kiลilerde insรผlinin pankreastan sentezlenmesinde problem yaลanฤฑr. ฤฐnsan baฤฤฑลฤฑklฤฑk sisteminin otoimmรผn (baฤฤฑลฤฑklฤฑk sisteminin kendi vรผcut hรผcrelerine zarar vermesi) olarak pankreastaki insรผlin salgฤฑlayan Beta hรผcrelerine hasar vermesi sonucunda, insรผlinin sentezlenip salgฤฑlanmasฤฑ bloklanmฤฑล olur ve insรผlinin vรผcutta gรถrevi olan kan ลekerini dรผลรผremediฤi gรถrรผlรผr. Bu durumda da hastanฤฑn artan kan ลekerine karลฤฑn, vรผcut yeterli insรผlini salgฤฑlayฤฑp kan ลekerini normal seviyelere dรผลรผremediฤinden hastalarda hiperglisemi dediฤimiz yรผksek kan ลekeri durumu oluลur.
Tip 2 diyabet hastalarฤฑnda ise hem uzun yฤฑllar yeme bozukluฤu hem de ailesinde diyabet olmasฤฑ gibi durumlar hastalฤฑฤฤฑn gรถrรผlme sฤฑklฤฑฤฤฑnฤฑ arttฤฑrฤฑr. รรผnkรผ vรผcutta her yemek sonrasฤฑnda kan ลekeri arttฤฑฤฤฑndan, bunu dengelemek adฤฑna insรผlin salฤฑnฤฑmฤฑnฤฑ artar. Artan insรผlin, kan ลekerini dรผลรผrmek adฤฑna vรผcuttaki glikoz รผretimi saฤlayan tepkimeleri inhibe eder, glikozun hรผcrelerce kullanฤฑmฤฑnฤฑ artฤฑrฤฑr ve sonucunda kan ลekeri dรผลer. Fakat bu yemeklerin dรผzeni olmazsa (yani sฤฑk, zamansฤฑz ve aลฤฑrฤฑ derecede gerรงekleลirse) zamanla vรผcutta insรผline karลฤฑ tolerans oluลur. Yani รผretilen insรผline karลฤฑ vรผcut tepki veremez ve kan ลekeri yรผksek olmaya baลlar.
Hormonal bozukluklar olarak vรผcudumuzda birรงok etkisi bulunan tiroid hormonunun (insan vรผcudunda mental ve fiziksel geliลimi saฤlama, metabolizmayฤฑ dรผzenleme vb. etkileri olan bir hormon) eksikliฤi vรผcudumuzda metabolizmanฤฑn dรผลรผk olmasฤฑna, kalp ritminin dรผลmesine, vรผcutta yaฤ yakฤฑmฤฑnฤฑn dรผลmesine ve dolayฤฑsฤฑyla obeziteye neden olur ve bununla birlikte de tip2 diyabete yol aรงabilir.
Cushing Sendromunda da fazlaca kortizol รผretimi olur. Kortizol hormonu da vรผcudumuzda kan ลekerinin yรผkselmesine sebep olurken, aลฤฑrฤฑ ve uzun sรผreli kortizol hormonu salฤฑnฤฑmฤฑ da yine diyabete yol aรงmaktadฤฑr. Kortizol hormonu, vรผcudumuzda adrenal korteks denilen bรถbrek รผstรผ bezlerden รผretilen steroid yapฤฑlฤฑ bir hormondur. Bu hormon vรผcudumuzda รถzellikle strese baฤlฤฑ รผretilse de bazฤฑ patolojik durumlar sonucunda da fazlaca รผretimi gerรงekleลebilir. Mesela tรผmรถre dayalฤฑ aลฤฑrฤฑ kortizol salgฤฑlanฤฑmฤฑ sฤฑk gรถrรผlen Cushing Sendromu sebeplerinden biridir. Adrenal korteksteki kortizol รผretiminin gerรงekleลtiฤi hรผcrelere baskฤฑ yapan tรผmรถrler, kortizolรผn fazlaca salฤฑnmasฤฑna yol aรงarlar ve fazla kortizol salฤฑnฤฑmฤฑ da vรผcutta kan ลekerinin yรผkselmesine yol aรงar.
Diyabetin Zararlarฤฑ
Kan ลekerinin yรผksekliฤinden neredeyse tรผm organlar etkilenir. Diyabet ve diyabete baฤlฤฑ vรผcutta birรงok hastalฤฑk gรถzlemlenmektedir. Uzun sรผre yรผksek seyreden kan ลekeri; kardiyovaskรผler sistem, sinir sistemleri, bรถbrekler ve gรถzler baลta olmak รผzere tรผm vรผcutta kalฤฑcฤฑ hasarlara yol aรงar. Diyabetin yol aรงtฤฑฤฤฑ, kalbi besleyen koroner damarlardaki ateroskleroz denilen damar iรงi daralmasฤฑ en รงok รถlรผme yol aรงan sebeplerin baลฤฑnda geliyor. Kalpte enfarktรผs yani kalbi besleyen koroner atardamarฤฑn tฤฑkanmasฤฑ sonucu geliลen doku รถlรผmรผ, kalp krizi ve/veya kalp yetmezliฤine yol aรงabiliyor. Diyabetik hastalarda kalp krizi geรงirme ihtimali, normal bir insana oranla รงok daha fazladฤฑr.
Bunun dฤฑลฤฑnda, gรถrme kaybฤฑ, bรถbrek yetmezliฤi (รถzellikle diyabet hastalarฤฑnda artan lipit seviyelerine dayalฤฑ oluลan hipertansiyonun, bรถbrek dokusunda tahribata yol aรงmasฤฑ sonucu oluลur) ve sinir sistemi hastalฤฑklarฤฑ (Diyabetik sinir hastalฤฑฤฤฑ, bacaklarda ve ayaklarda duyu kaybฤฑna yol aรงabilir. Bacak amputasyonlarฤฑnda kaza dฤฑลฤฑ nedenlerin baลฤฑnda maalesef diyabet gelmektedir.) da diyabetle beraber ortaya รงฤฑkan ve en sฤฑk gรถzlemlenen bulgular arasฤฑnda yer almaktadฤฑr.
Diyabet Tedavisi ve รnlemler
Diyabetten korunmak iรงin yapฤฑlmasฤฑ gerekenler รถncelikle dengeli beslenme programฤฑna sahip olmak, sฤฑk spor yapmak ve bol su tรผketmektir. Diyabet hastalarฤฑna uygulanan tedavilerde ise diyabetin tiplerine ve oluลum sebeplerine gรถre deฤiลiklik gรถstermektedir. Tip 1 diyabette insรผlin รผretilemediฤinden insรผlin tedavisi uygulanmaktadฤฑr. ฤฐnsรผlin tedavisi ile dรผzenli beslenme tedavisi de dikkatle uygulanmalฤฑdฤฑr. Hastanฤฑn diyeti, doktor tarafฤฑndan gereken miktarda insรผlin dozunda ve alฤฑnฤฑmฤฑ gereken karbonhidrat planฤฑna gรถre planlanฤฑr.
Tip 2 diyabetli bireylerde ise tedavi, beslenme dรผzeninin oluลturulmasฤฑnฤฑn yanฤฑ sฤฑra genellikle hรผcrelerin insรผlin hormonuna duyarlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ artฤฑrmaya veya doฤrudan insรผlin hormonu salฤฑnฤฑmฤฑnฤฑ artฤฑrmaya yรถnelik oral veya enjeksiyon ile antidiyabetik ilaรงlarฤฑn kullanฤฑlmasฤฑnฤฑ iรงerir.
Cushing Sendromunda sฤฑkรงa gรถzlemlendiฤi gibi tรผmรถre baฤlฤฑ oluลan patolojik durumlarฤฑn sebep olduฤu diyabet tedavilerinde ise cerrahi mรผdahele ile o tรผmรถrรผn veya lezyonun alฤฑnฤฑmฤฑ ve sonrasฤฑnda uygulanan diyet ile gerรงekleลtirilir.
Tiroid gibi metabolizmayฤฑ, dolaลฤฑm sisteminin etkinliฤini ve yaฤ yฤฑkฤฑmฤฑnฤฑ hฤฑzlandฤฑran hormonlarฤฑn eksikliฤine dayalฤฑ diyabet oluลumlarฤฑnda da bu eksikliklere sebep olan etmenlerin tedavisi ile diyabet tedavileri gerรงekleลmektedir.
