TARTIŞMA OTURUMLARIMIZ, Yazılar

Taliban’ın Ortaya Çıkışından Günümüze Afganistan

Bu yazıyı 2 dakikada okuyabilirsiniz.


Taliban’ın Ortaya Çıkışı ve Güçlenerek İktidarı Ele Geçirişi

Pakistan Afganistan sınırındaki bir grup medrese öğrencisi ve politik grupların bir araya gelerek temiz bir dini yönetimi hakim kılmak amacı ile Molla Muhammed Ömer tarafından 1994 yılında Kandahar’da kurulmuştur. Taliban Peştu dilinde öğrenci anlamına gelmektedir.

 İki sene gibi kısa bir zaman diliminde iktidarı ele geçiren Taliban C.I.A. ve Pakistan İstihbarat Servisi’nden (I.S.I.) gerekli istihabarat ve lojistik destek almıştır. Hiziplerin kendi arasındaki yıpratıcı mücadelelerden istifade ederek dış desteklerin de yardımı ile 1996 yılında ülkenin yaklaşık %95’ini kontrol eder hale gelmiştir. Ülkenin %5’i ise kuzeyde kurulan Taliban karşıtı ittifakın (Kuzey İttifakı) yönetimi altına girmiştir.

Taliban’ı bu dönemde Suudi Arabistan, BAE ve Pakistan dışında tanıyan olmamıştır.

Taliban şeriatı kurumsallaştırmış ve Vahhabi uygulamalarına ağırlık vermiştir. Kadınlar sosyal hayattan çekilmiş ve dışarı burka olarak nitelendirilen yüz de dahil olmak üzere vücudu tamamen kapatan bir giysi ile bir erkeğin himayesinde çıkması, erkeklere de belli bir uzunluktan az olmayacak şekilde sakal bırakması zorunluluğu getirilmiştir. Bu kaidelerin uygulanmaması durumunda ağır cezalar ve tutuklamalar beraberinde gelmiştir.

Taliban gerekli maddi geliri büyük ölçüde 1979’dan beridir kökleşmiş uyuşturucu ve silah ticaretinden elde etmiştir. Günümüzde Afganistan afyon ticaretinin yapıldığı ülkelerin başında yer almaktadır (2009 yılındaki verilere göre uyuşturucudan elde edilen gelir 438 milyon Amerikan dolarıdır).

11 Eylül ve ABD Müdahelesi

Taliban aynı El-kaide ile de sıkı ilişkiler geliştirmişti. El kaide Afganistan topraklarında rahatça barınabilme imkanı bulurken buna karşılık olarak Taliban’a para ve insan gücü sağlıyordu. 11 Eylül saldırıları ile birlikte ABD el-kaide liderinin teslim edilmesini istemiş Taliban ise bu talebe olumsuz yanıt vermiştir. Bunun üzerine Amerika konuyu BM’ye taşıyarak meşru savunma hakkını kullanarak Afganistan’a savaş ilan etmiş ve Sınırsız Özgürlük Operasyonu 7 Ekim 2001’de başlamıştır.

Kuzey’de Ahmed Şah Mesud’un liderliğindeki Hazara, Özbek ve Tacik gruplardan oluşan kuzey ittifakı 11 Eylül’den önce sadece İran, Rusya ve Türkiye tarafından desteklenirken 11 Eylül sonrası diğer ülkeler tarafından desteklenmeye başlanmıştır. Türkiye Taliban yönetimi altındaki bu dönemde soydaşları olarak kabul ettiği grupları destekleyerek Pan-Türkist bir yaklaşım içerisinde bulunmuştur.

2001’den Günümüze

2001 yılında ABD ve NATO’nun müdahelesi sonucu Taliban liderleri yeniden toplanmak ve örgüt üzerindeki kontrolü sağlamak ve süreci yönetmek amacı ile Pakistan’a çekilerek bir merkez oluşturdu.

ABD ve NATO’nun gerçekleştirdiği operasyonlarda birçok sivil hayatını kaybetmiştir. Aynı zamanda bu süreç boyunca birçok NATO ülkesi çeşitli yatırım ve yardımlar ile Afganistan’ın yeniden imar ve inşa edilmesinde görev almıştır fakat ne yazıkki yoksulluk, güvenlik, istikrar ve uyuşturucu gibi kronik sorunlara herhangi kalıcı bir çözüm de bulunamamıştır.

İstikrarlı, devlet otoritesini sağlayabilecek ve terörizme geçit vermeyecek kudretli bir hükümet yönetimi devralana kadar BM himayesinde Afganistan’da iç güvenliği sağlamak amacı ile uluslararası yapıda 2001’de ISAF (International Security Assistance Force) kurulmuştur. ISAF’ın misyonu 2003’e kadar başkent Kabil ve çevresinin güvenliğini sağlamak iken 2003’den sonra tüm ülke sathında güvenliği sağlaması amacı ile misyonu genişletilmiş ve 2014 yılında hükümet sorumluluğu devralana kadar Afganistan’da iç güvenliği sağlama görevini başarıyla yürütmüştür.

2021 yılının Ağustos ayı ile birlikte ABD ve NATO kuvvetleri Afganistandan çekilmiş ve Taliban çok kısa bir süre içerisinde ülkenin stratejik noktalarını ve başkent Kabil’i ele geçirerek 2001’de ABD’ye bıraktığı iktidarı yine ABD’den devralmıştır.

Kaynakça

  • Jones, S. G. (2010). In the graveyard of empires: America’s war in Afghanistan. WW Norton & Company.
  • Rashid, A. (1999). The Taliban: exporting extremism. Foreign Affairs, 22-35.
  • Laub, Z. (2014). The Taliban in Afghanistan. Council on Foreign Relations, 4(7), 1-9.
  • Jurat, B. (2018). Nato’nun Afganistan’a müdahalesi çerçevesinde Türkiye–Afganistan ilişkilerinin incelenmesi (2001-2016) (Master’s thesis, Uludağ Üniversitesi).
  • https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_8189.htm

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s